Lokavt, toplu iş sözleşmesi görüşmeleri sırasında uyuşmazlık çıkması halinde, işverenin işyerini kapatarak işçileri topluca işten uzaklaştırmasıdır. İşçi sınıfının kullandığı grevin tam tersi olarak işveren tarafından uygulanan bir mücadele aracıdır. Yasal lokavtta işçilerin iş sözleşmeleri geçici olarak askıya alınır, işveren bu dönemde ücret ödemez ve işçiler bu süre zarfında çalışamazlar.
Lokavt Nedir ve Ne Demek?
Çalışma hayatında lokavt ne demek sorusunun en net cevabı; işletme sahibinin çalışanlara karşı elinde bulundurduğu yasal iş durdurma hamlesidir. İngilizce “lock-out” (kapıyı kilitleyip dışarıda bırakmak) kelimesinden Türkçeye geçen bu terim, işyerindeki faaliyetin işveren inisiyatifiyle ve süresiz olarak tamamen durdurulması anlamına gelir.
İşçi sendikalarının taleplerini kabul ettirmek için işi bırakması grev iken, işverenin kendi şartlarını kabul ettirmek için kapılara kilit vurması lokavttır. Grev ve lokavt, endüstriyel ilişkilerde birbirini dengeleyen iki zıt kutuptur.
Lokavt Kararı Ne Zaman Alınır?
Toplu iş görüşmelerinin tıkanması durumunda, lokavt kararı ne zaman alınır? Mevzuatımızdaki 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi grev ve lokavt kanunu ve anayasal düzenlemeler gereği, işveren bu kararı fevri olarak alamaz.
Lokavt kararı almanın yasal şartları şunlardır; Yalnızca işçi sendikası tarafından resmi bir grev kararı alınmasından sonra, belirli süreler içinde ve kanuni usullere harfiyen uyularak (6356 sayılı Kanun kapsamında) karşı hamle olarak lokavt kararı alınabilir.
Bu karar alındıktan sonra ilgili resmi makamlara ve karşı tarafa bir ihtarname yoluyla resmi bildirimde bulunulur. Savaş hali veya genel seferberlik gibi ulusal çapta bir mücbir sebep ilan edilirse, bu eylemin yapılması devlet tarafından yasaklanabilir.
Lokavtın Temel Özellikleri ve Uygulama Şartları
Bir işten uzaklaştırma eyleminin resmi olarak yasal bir lokavt sayılabilmesi için bazı katı kurallar vardır:
- Toplu Uzaklaştırma: İşçilerin bireysel (ferdi) olarak değil, topluca işten uzaklaştırılmasıdır. Birkaç kişinin işine son vermek bu kapsama girmez.
- Faaliyetin Durması: Bu eylem, işyerinde faaliyetin tamamen durmasına sebep olur.
- Askı Hali: Lokavt süresi boyunca iş sözleşmeleri askıda kalır; iş ilişkisi kesin olarak sona ermez, ancak tarafların karşılıklı yükümlülükleri durur.
- İşçi Hakları: İşveren, lokavt süresince işçilere ücret, prim veya sosyal yardımları ödemez.
- Yasaklar: Kanuni lokavt sırasında işveren, işyerine dışarıdan başka işçi alıp çalıştıramaz. Tesis, anlaşma sağlanana kadar kilitli kalmak zorundadır.
Kanuni ve Kanun Dışı Lokavt Farkı
İşverenin anayasal bir güvence olan lokavt hakkını kullanabilmesi için yukarıdaki adımları izlemesi şarttır.
Kanuni şartlar oluşmadan, resmi grev kararı beklenmeden veya sağlık, itfaiye, güvenlik gibi yasak olan sektörlerde/dönemlerde yapılan lokavtlar “kanun dışı lokavt” olarak adlandırılır.
Kanun dışı uygulamalarda işveren, işçilerin çalışmadıkları günlerin tüm ücretlerini ödemek ve doğacak maddi zararları karşılamak zorundadır.
Sigortacılıkta Lokavtın Yeri (GLKHH)
Toplumsal gerginliklerin tırmanabildiği grev ve lokavt dönemlerinde, işyerlerinde veya çevredeki sivil binalarda maddi hasarlar meydana gelebilir.
Sigorta sektöründe bu tür fiziki riskler, standart sözleşmelere eklenen “Grev, Lokavt, Kargaşalık, Halk Hareketleri (GLKHH)” adlı özel bir kloz ile teminat altına alınır. İşyeri poliçelerinde veya evleri güvenceye alan konut sigortası paketlerinde bu ek maddenin bulunması, mülk sahiplerini bu çalkantılı dönemlerdeki saldırı veya zararlara karşı finansal olarak korur.
💡 Günlük Hayattaki Karşılığı: Bir dükkan sahibinin çalışanlarıyla maaş zammı konusunda anlaşamadığını düşünün. Çalışanlar “İstediğimiz zam yapılmazsa yarın işe gelmiyoruz” (Grev) der. Dükkan sahibi ise “Siz işi bırakmadan önce ben dükkanın kapısına asma kilit vuruyorum. Anlaşana kadar dükkan kapalı, kimse çalışmayacak, kimseye de o güne kadar beş kuruş maaş ödemeyeceğim” der. İşte işverenin kepenkleri indirip herkesi dışarıda bıraktığı bu restleşme ve kapatma kararı “Lokavt”tır.
Evren Bozyel
2015 yılından bu yana sigortacılık sektöründe önce elementer branşlar, daha sonra bireysel emeklilik ve hayat sigortaları branşlarında yüz yüze ve dijital satış konularında çalışmalar yaptı. Bu süreçte liderlik yeteneklerini kullanarak ekipler kurarak yönetti. Son yılarda ayrıca kurumsal sigorta branşlarında saha satış organizasyonları gerçekleştirdi. Sektördeki hızlı dijital değişimlere öncülük etmeye ve müşteri odaklı çözümler üretmeye devam ediyor.